مدت زمان مطالعه ۷ دقیقه

مایع مغزی نخاعی چیست؟

مایع مغزی و نخاعی مایعی است که بین دو نیمکره مغز در گردش است و همچنین در اطراف مغز و نخاع نیز در جریان است، همانطور که این مایع در اطراف مغز و نخاع میچرخد، منبع های مورد نیاز خون را جمع آوری می کند و ضایعات سلول های مغزی را نیز خارج می کند. مایع مغزی نخاعی در بطن های مغز ساخته میشود و به صورت یک مایع شفاف و بی رنگ است.

این مایع بعد از هر چند ساعت عموما بین ۵ یا ۶ ساعت به طور کامل جایگزین می شود و مایع مغزی نخاعی قبلی از بدن خارج می شود. به صورت معمول در طول یک روز،  نیم لیتر مایع مغزی نخاعی تولید می شود. به مایع مغزی نخاعی به اختصار CSF نیز می گویند، هرجا از مقاله که از کلمه CSF استفاده شد منظور همان مایع مغزی نخاعی است.

هزینه آنالیز مایع مغزی نخاعی

مایع مغزی نخاعی از چه چیزی تشکیل شده است؟

این مایع تا حد زیادی شبیه به پلاسمای خون است  و چسبندگی آن مانند آب می باشد، اما در مقایسه با پلاسمای خون، تقریبا بدون پروتئین است و دارای برخی الکترود ها می باشد.

عملکرد مایع مغزی نخاعی به چه صورت است؟

مایع مغزی نخاعی وظایف بسیار متعددی دارد که از جمله مهم ترین آنها به صورت زیر است:

  • محافظت از مغز و نخاع : اولین وظیفه و مهم ترین وظیفه مایع مغزی نخاعی محافظت از مغز و نخاع است، دو عنصر مهم سیستم عصبی مرکزی. مغز فرمانده کل بدن می باشد و کنترل بدن به دست مغز است. مغز حواس پنجگانه انسان را از که عبارت اند از؛ حس های لامسه، بویایی، شنوایی، بینایی و چشایی را پردازش می کند. مایع مغزی نخایی علاوه بر اینکه بافت استخوانی مغز و نخاع را پوشش داده است، از آنها محافظت می کند، تا اگر ضربه و یا آسیبی به آنها وارد شود، تا حدی آن را خنثی کند و آن را برطرف کند.
  • هموستاز : این وظیفه به معنی حفظ تعادل محیطی بدن است، این وظیفه یعنی حفظ تعادل در محیط داخلی توسط مایع مغزی نخاعی انجام می پذیرد که مایع مغزی نخاعی این کار را به سه شیوه انجام می دهد:
  1. فیزیکی: از آسیب رساندن ضربه های فیزیکی که به مغز و نخاع وارد می شود تا حد زیادی جلوگیری می کند.
  2. شیمیایی: مایع مغزی نخاعی، مواد شیمیایی و سمی که در اطراف مغز و یا نخاع می آیند را می گیرد و آنهارا از این عضو مهم دور می کند، یعنی مایع مغزی نخاعی مانع رسیدن هرگونه سم، به سیستم عصبی مرکزی می شود.
  3. تغزیه ای: مایع مغزی نخاعی با گردش به دور مغز و نخاع مواد مورد نیاز و مغذی را به این دو عضو می رساند و مواد زائد را از این دو عضو دور می کند.
بیشتر بخوانید
نوار عصب عضله چیست و چگونه انجام می شود؟

آزمایش مایع مغزی نخاعی یا CSF چیست؟

این آزمایش، آزمایشی برای بررسی مایعی است که در اطراف مغز و نخاع قرار دارد. از این آزمایش برای تشخیص بیماری های زیادی استفاده می شود و همچنین از این ازماش برای اندازه گیری فشار در مایع نخاعی نیز استفاده می شود.

از مایع مغزی نخاعی در تشخیص چه بیماری هایی استفاده می شود؟

بعد از انجام ازمایش مایع مغزی نخاعی یا همون CSF یعنی نمونه برداری کردن از این مایع و پس از بررسی های زیاد و تجریه تحلیلی کردن این مایع بیماری های زیر قابل تشخیص است:

  • بیماری های عفونی مغز و نخاع : این نوع بیماری ها شامل؛ مننژیت و آنسفالیت است. آزمایشات CSF برای تشخیص بیماری های عفونی مغز و نخاع  به بررسی گلبول های سفید و باکتری ها و و سایر مواردی که در مایع مغزی نخاعی وجود دارد می پردازند و صحت آنهارا بررسی می کند.
  • اختلالات خود ایمنی: این دسته از بیماری های مربوط به مایع مغزی نخاعی عبارتند از ؛سندرم گیلین باره و اسکلورز مولتیپل. ازمایشات مایع مغزی نخاعی برای تشخیص این نوع بیماری ها به دنبال سطح بالایی از پروتئین های خاص در مایع مغزی نخاعی است.
  • تشخیص خونریزی در مغز
  • تشخیص تومور های مغزی
  • آبسه در اطراف نخاع

آزمایش مایع مغزی نخاعی یا CSF  به چه صورت انجام میشود؟

برای انجام این آزمایش راه های مختلفی وجود دارد اما یکی از رایج ترین راه های انجام این آزمایش سوراخ کردن کمر است.

  • بیمار باید به پهلو دراز بکشد و زانو های خود را به طرف قفسه سینه خود بکشد و سر خود را به طرف پایین خم کند، گاهی این آزمایش به صورت نشسته نیز انجام می پذیرد اما در این شرایط بیمار باید به سمت جلو خم شود.
  • وقتی بیمار در این حالت قرار گرفت ابتدا پزشک کمر بیمار را تمیز می کند و سپس داروی بی حسی را به ستون فقرات تحتانی بیمار وارد می کند. پس از قرار گرفتن سوزن، فشار CSF اندازه گیری می شود و نمونه از یک تا ۱۰ میلی لیتر از CSF برداشته می شود.
  • بعد از برداشتن نمونه، محل تمیز میشود و با باند محل فرورفتن سوزن را میپوشانند و ممکن است بعد از انجام آزمایش از شما خواسته شود تا برای مدت کوتاهی دراز بکشید.
  • روش دیگری نیز وجود دارد که به آن فلوروسکوپی گفته می شود در این روش از اشعه x برای راهنمایی سوزن در موقعیت مورد نظر استفاده می شود.
  • به ندرت پیش می آید که برای جمع آوری مایع مغزی نخاعی از روش های دیگری استفاده شود . سوراخ cisternal از سوزنی استفاده می کند که در زیر استخوان پشت جمجمه قرار دارد.
  • این روش ممکن است خطرناک باشد زیرا به ساقه مغز نزدیک است در نتیجه این نمونه برداری همیشه با فولوروسکپی انجام میشود و همیچنین سوراخ بطن ممکن است برای افرادی که دارای فتق مغزی هستند توصیه شود که این روش عموما در اتاق عمل انجام می شود.
بیشتر بخوانید
درمان تشنج در بزرگسالان

این نمونه برداری به این صورت انجام میشود که سوراخی در جمجمه ایجاد شده و سوزن مستقیم به داخل بطن وارد می شود و یا حتی ممکن است از لوله ای که حاوی مایعات است نمونه برداشته شود.

 

 می دانید قبل از نمونه گیری CSF چه شرایط باید داشته باشید؟

این آزمایش مانند آزمایش خون نیست که نیازی به ناشنا بودن داشته باشد و منع غذایی نیز ندارد.

تنها کاری که قبل از انجام این نمونه برداری باید بکنید این است که مثانه و روده های خود را تخلیه کنید و همچنین عمل نمونه گیری باید قبل از تجویز آنتی بیوتیک انجام شود.

پزشکان از نمونه CSF چه چیز هایی را آنالیز می کنند؟

در ازمایشگاه ها وقتی مایع مغزی نخاعی را گرفتند به بررسی آن می پردازند که شامل سه قسمت می شود؛

  1. بررسی ماکروسکپی: در بررسی ماکروسکپی، رنگ و شافیت و تعداد گلبول های قرمز و سفید و… را مورد بررسی قرار می دهند و بیماری های مربوط به این موارد را در صورت مشاهده تشخیص می دهند.
  2. کشت و حساسیت : در این نوع بررسی ، به بررسی ارگانیسم هایی که سبب آسیب مغزی و یا مننژیت می شود میپردازد و همچنین اگانیسمهای بدست آمده شامل قارچ ها، باکتری ها میشود.
  3. تست های بیوشیمی : این تست ها شامل بررسیرپروتئین ها و گلوکز ها و کلرید و LDH  و اسیدلاکتیک وگلوتامین و گلیسین و … میشود.

موارد دیگری نیز در این آزمایش مورد بررسی قرار می گیرد که به عنوان مثال ما ۳ مورد از آنهارا مطرح کردیم.

بیشتر بخوانید
از میگرن چشمی چه می دانید؟!

سوزنی که وارد کمر در ناحیه ستون فقرات می شود فلج کننده است؟

  • این باور به شدت غلط است،  این نمونه برداری نه تنها فلج کننده نیست بلکه باعث عقیم شدن و یا حتی کم سو شدن چشم هم نمیشود، این ها همه باور های غلط رایج شده در بین مردم است.
  • این نمونه بردای به حالتی که در بالا توضیح دادیم به صورت خوابیده به پهلو و پاها جمع در قفسه سینه انجام میشود و هیچ خطری ندارد بلکه حتی بدون هیچ خونریزی انجام می شود.
  • محل وارد شدن این سوزن جایی است که نخاع کمی قبل تر از آن به پایان رسیده و هیچ برخورد و یا آسیبی به نخاع ندارد.
  • توجه داشته باشید که برا انجام این نمونه برداری به پزشک متخصص مراجعه کنید که مهارت بالایی برای انجام اینکار را داشته باشد.

دکتر فاطمه طاهریان

ایشان دارای برد تخصصی بیماری های مغز و اعصاب هستند، همچنین در بیمارستان های رسول اکرم، فیروزگر، شریعتی و امام خمینی تجربه کاری داشته و سابقه درخشانی در حوزه بیماری های مغز و اعصاب و ستون فقرات داشته و حضور فعالی در کنگره های مطرح این حوزه از جمله کنگره مغز و اعصاب ایران، کنگره سردرد، کنگره تشنج و…داشتند. دکتر فاطمه طاهریان نزدیک به 10 مقاله isi در مجلات معتبر به چاپ رسانیده اند. در حال حاضر ایشان آماده خدمت رسانی در بیمارستان ها و کلینیک های متعدد و همچنین مطب شخصی جهت انجام معاینات و درمان بیماری ها هستند.
برچسب ها:
مقالات مرتبط
درمان تشنج در بزرگسالان

درمان تشنج در بزرگسالان

تشنج تغییراتی در فعالیت الکتریکی مغز می باشد. این تغییرات می تواند باعث علائم قابل توجه ای یا در موارد دیگر بدون علائم باشد. شاید برای خیلی از افراد در رابطه با درمان تشنج نیز سوال پیش آید، که جالب...

از میگرن چشمی چه می دانید؟!

از میگرن چشمی چه می دانید؟!

دیدن ستاره یا نورهای بسیار درخشان یا نقاط کور و سیاه کوچک بخشی از مواردی است که یک چشم پزشک ممکن است از بیمار خود بشنود. این علائم بسته به اینکه در هر دو چشم رخ می دهد یا خیر، اینکه معمولا بروز این...

مایع مغزی نخاعی چگونه آنالیز می شود؟

مایع مغزی نخاعی چگونه آنالیز می شود؟

مایع مغزی نخاعی یا همان CSF مایعی شفاف و بی رنگ است که در مغز و نخاع انسان وجود دارد. مغز و نخاع، سیستم عصبی مرکزی بدن را تشکیل می دهند. همه فعالیت‌هایی که ما  انجام می‌دهیم، توسط سیستم عصبی...

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

۰ دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *